WCAG Erişilebilirlik Türkiye'de Zorunlu mu? Kamu–Özel Ayrımı

Kısa cevap: Türkiye'de web erişilebilirliği kamu kurumları için mevzuatla bağlayıcıdır, özel sektör için doğrudan ve genel bir zorunluluk henüz yoktur. Ancak özel şirketler dört dolaylı yoldan — kamu ihaleleri, Avrupa pazarına satış, sektörel düzenlemeler ve ayrımcılık hükümleri — fiilen WCAG 2.1 AA seviyesine zorlanmaktadır.

Bu yazı kimin için?

Bilgi notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; kritik kararlar öncesinde güncel metinleri ve hukuk danışmanınızı teyit edin. Son güncelleme: Ağustos 2026.

WCAG nedir ve hangi sürümü esas alınmalı?

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), W3C bünyesindeki WAI girişimi tarafından yayımlanan uluslararası web erişilebilirlik standardıdır. Amacı, web içeriğinin görme, işitme, motor veya bilişsel engeli olan kullanıcılar tarafından da algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam biçimde kullanılabilmesidir. Bu dört ilke, standardın POUR kısaltmasını oluşturur.

Standart üç uyum seviyesi tanımlar. Düzenlemelerin neredeyse tamamı AA seviyesini referans alır; AAA, tüm site için gerçekçi bir hedef değildir ve W3C'nin kendisi de bunu önermez.

Sürüm tarafında 2026 itibarıyla pratik durum şudur: WCAG 2.1 AA düzenlemelerin çoğunun atıf yaptığı taban sürümdür. WCAG 2.2 ise 2023'te tavsiye statüsü kazanmış ve dokunmatik hedef boyutu, sürükleme hareketlerine alternatif, odaklanan öğenin görünürlüğü gibi mobil çağa ait ölçütler eklemiştir. Yeni bir proje başlatıyorsanız hedefi doğrudan 2.2 AA koyun: 2.2, 2.1'i kapsar ve ek maliyeti sıfıra yakındır. Mevcut bir siteyi düzeltiyorsanız önce 2.1 AA'yı tamamlayın.

Kamu kurumları için Türkiye'de zorunlu mu? Evet.

Kamu tarafında erişilebilirlik bir tercih değil, yükümlülüktür. Dayanak üç katmanlıdır:

1. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun. Engellilerin bilgiye ve hizmete erişiminin sağlanmasını ve erişilebilirliğin bir kamu yükümlülüğü olduğunu düzenler. Dijital hizmetler de bu erişim kavramının içindedir.
2. Kamu internet siteleri için yayımlanan rehber ve kılavuzlar. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi çatısı altında yürütülen KAMİS (Kamu İnternet Siteleri) çalışması, kamu kurumlarının sitelerinin uyması gereken tasarım, kullanılabilirlik ve erişilebilirlik ölçütlerini tanımlar ve kurumlara uyum takibi getirir.
3. EN 301 549 / TS EN 301 549 standardı. BİT ürün ve hizmetlerinin erişilebilirlik gerekliliklerini tanımlayan standarttır ve web içeriği bölümünde doğrudan WCAG AA başarı ölçütlerine atıf yapar. Kamu alımlarında teknik şartname dili çoğunlukla bu standarda dayanır.

Ajanslar için kritik sonuç: Bir kamu kurumuna, belediyeye, üniversiteye veya kamu sermayeli şirkete site teslim ediyorsanız erişilebilirlik sizin için sözleşmesel bir teslim ölçütüdür. Şartnamede "EN 301 549" veya "WCAG 2.1 AA" ibaresi geçiyorsa, kabul aşamasında bu maddelerden test edilirsiniz. Teklif hazırlarken bu kalemi bütçelemeyen firma, işi aldıktan sonra zararına düzeltme yapar.

Özel sektör için zorunlu mu? Doğrudan değil — ama dört kapıdan giriyor

Türkiye'de bugün, sıradan bir KOBİ'nin kurumsal tanıtım sitesini WCAG AA'ya uygun yapmasını doğrudan emreden genel bir düzenleme bulunmuyor. Bu, "özel sektörü ilgilendirmiyor" anlamına gelmiyor. Zorunluluk şu dört kapıdan geliyor:

Buna bir de ticari gerçeklik ekleniyor: Türkiye'de engelli nüfusun oranı, 60 yaş üstü kullanıcı kitlesiyle birlikte düşünüldüğünde yok sayılabilir bir segment değil. Kontrast yetersizliği yüzünden formu dolduramayan 63 yaşındaki bir kullanıcı, istatistiğinizde "erişilebilirlik sorunu" olarak değil, sadece "terk edilmiş sepet" olarak görünür.

Erişilebilirlik ile SEO nerede örtüşüyor?

Erişilebilirlik çalışmasının en çok hafife alınan getirisi, teknik SEO ile ciddi biçimde kesişmesidir. Aynı düzeltme iki fayda üretir:

Bu yüzden erişilebilirlik denetimini ayrı bir kalem olarak değil, SEO optimizasyonu çalışmasının içinde konumlandırmak genellikle daha verimlidir.

12 maddelik hızlı öz denetim listesi

Aşağıdaki kontrolleri herhangi bir ücretli araç olmadan, kendi sitenizde 30–45 dakikada yapabilirsiniz. Her "hayır" cevabı bir AA ihlali adayıdır:

1. Fareyi hiç kullanmadan, yalnızca Tab tuşuyla ana menüden iletişim formunun gönder butonuna ulaşabiliyor musunuz?
2. Tab ile gezerken odaklanılan öğe görsel olarak belli oluyor mu? (Tasarımcıların sıkça sildiği outline burada hayati.)
3. Sayfanın başında "içeriğe geç" (skip link) bağlantısı var mı?
4. Tüm bilgi taşıyan görsellerde alt metni dolu mu? (Dekoratif görsellerde alt="" doğrudur.)
5. Metin ile arka plan arasındaki kontrast oranı en az 4.5:1 mi? (Açık gri üzerine beyaz metin en yaygın ihlaldir.)
6. Tarayıcıyı %200 yakınlaştırdığınızda içerik üst üste biniyor veya yatay kaydırma çıkıyor mu?
7. Her form alanının görünür ve bağlı bir label etiketi var mı? (Yalnızca placeholder yeterli değildir.)
8. Form hataları sadece kırmızı renkle mi gösteriliyor, yoksa metinle de açıklanıyor mu?
9. Sayfada tek bir H1 var ve başlıklar sırayla mı iniyor?
10. <html lang="tr"> dil tanımı doğru mu?
11. Otomatik oynayan video/kaydırıcı için durdurma kontrolü var mı?
12. Menü, modal ve sekmeler gibi bileşenler klavyeyle açılıp Esc ile kapanıyor mu?

Bu listenin otomatik araçlarla yakalanabilen kısmı yaklaşık üçte birdir. Klavye gezintisi, odak sırası ve anlam bütünlüğü gibi maddeler elle test gerektirir — "aracı çalıştırdık, 100 puan aldık" cümlesi erişilebilirlik uyumunu kanıtlamaz.

Uyum ne kadar sürer, ne kadar tutar?

Maliyeti belirleyen en büyük değişken, çalışmanın projenin hangi aşamasında yapıldığıdır. Erişilebilirlik tasarım aşamasında düşünüldüğünde neredeyse maliyetsizdir; yayına alınmış bir sitede ise arayüzün yeniden ele alınması anlamına gelir.

Not: Yukarıdaki aralıklar ajans pratiğine dayalı tahmini efor bantlarıdır, sabit fiyat teklifi değildir. Gerçek efor, sitenin bileşen sayısına ve mevcut kod kalitesine göre değişir.

Bütçe planlarken sık yapılan hata, erişilebilirliği tek seferlik bir proje sanmaktır. Her yeni kampanya sayfası, her yeni form ve her tema güncellemesi yeni ihlal üretebilir; bu nedenle uyum, bakım ve destek döngüsünün içine yerleştirilmelidir.

Eskişehir'de durum: kamu tarafı baskılıyor, özel sektör henüz uyanmadı

Eskişehir, kamu ve üniversite dijital hizmetlerinin yoğun olduğu bir şehir. Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin çevrim içi hizmet sayısı her yıl artıyor; üniversitelerin öğrenci bilgi sistemleri, başvuru portalları ve duyuru siteleri binlerce kullanıcıya doğrudan temas ediyor. Bu kurumlara iş yapan yerel yazılım firmaları için erişilebilirlik artık şartname dili hâline gelmiş durumda.

Buna karşılık şehirdeki özel sektör tarafında tablo farklı. Yaptığımız site incelemelerinde en sık karşılaştığımız üç ihlal neredeyse değişmiyor: marka rengi uğruna feda edilmiş metin kontrastı, yalnızca placeholder ile etiketlenmiş iletişim formları ve klavyeyle hiç açılamayan mobil menüler. Üçü de birkaç günlük işle düzelebilecek, ancak fark edilmediği için yıllarca yaşayan sorunlar. Şehirdeki üretici firmaların ihracat pazarı olarak Avrupa'yı hedeflediği düşünüldüğünde, EAA sonrası dönemde bu tablonun sürdürülebilir olmadığı açık.

Sık sorulan sorular

Erişilebilirlik eklentisi (accessibility overlay) kurmak yeterli mi?

Hayır. Sayfaya sonradan eklenen, yazı boyutu ve kontrast düğmeleri sunan widget'lar altta yatan HTML sorunlarını çözmez; ekran okuyucu kullanıcıları için çoğu zaman deneyimi kötüleştirir. Uluslararası erişilebilirlik topluluğu bu ürünlere karşı uyarıda bulunmaktadır. Kalıcı çözüm, işaretlemenin ve bileşenlerin düzeltilmesidir.

Lighthouse'tan 100 aldım, uyumlu sayılır mıyım?

Hayır. Lighthouse ve benzeri otomatik araçlar başarı ölçütlerinin yalnızca bir bölümünü makine ile doğrulayabilir. Odak sırasının mantıklı olması, bağlantı metninin anlamlı olması, hata mesajının anlaşılır olması gibi ölçütler insan değerlendirmesi ister.

Kurumsal tanıtım sitem için WCAG AA gerçekten gerekli mi?

Yasal olarak doğrudan zorunlu olmayabilir. Ancak kamu ihalesine giriyorsanız, Avrupa'ya satış yapıyorsanız veya büyük bir kurumun tedarikçisiyseniz pratikte gereklidir. Bunların hiçbiri geçerli değilse bile AA seviyesi, yaşlı ve düşük görüşlü kullanıcı kitlenizde ölçülebilir dönüşüm farkı yaratır.

WCAG 2.1 mi 2.2 mi hedeflemeliyim?

Yeni projede 2.2 AA. Mevcut sitede önce 2.1 AA'yı tamamlayın, ardından 2.2'nin eklediği dokunmatik hedef boyutu ve odak görünürlüğü ölçütlerini kapatın. 2.2, 2.1'in üzerine kurulur; ikisi birbirini dışlamaz.

Erişilebilirlik beyanı (accessibility statement) yayımlamak zorunda mıyım?

Kamu kurumları için beyan yayımlamak yaygın bir gerekliliktir. Özel sektörde zorunlu olmasa da, uyum düzeyinizi, bilinen istisnaları ve geri bildirim kanalını açıkça yazan bir beyan sayfası, hem kurumsal müşteri denetimlerinde hem olası şikâyetlerde lehinize kanıt oluşturur.

Mevcut sitemi baştan yazmam gerekir mi?

Çoğu durumda hayır. İhlaller genellikle birkaç ortak bileşende (menü, form, modal, kart) toplanır. Bileşen düzeyinde düzeltme, tüm sayfalara birden yayılır. Baştan yazma kararı ancak işaretleme yapısı tamamen semantik dışıysa gündeme gelir.

Nereden başlamalı?

Sırayı basit tutun: önce yukarıdaki 12 maddelik listeyi kendi sitenizde uygulayın ve "hayır" cevaplarını yazın. Ardından bu listeyi en kritik üç kullanıcı akışına (iletişim formu, ürün/hizmet detayı, ödeme veya başvuru adımı) odaklayarak derinleştirin. Yapısal düzeltmeler bileşen bazında yapıldığında, çoğu kurumsal site birkaç iş günü içinde AA seviyesine yaklaşır.

Sitenizin hangi maddelerde takıldığını şablon şablon raporlayan bir erişilebilirlik denetimi istiyorsanız veya baştan AA hedefiyle kurgulanmış bir web tasarım projesi planlıyorsanız, bize sitenizin adresini iletin — hangi ihlallerin öncelikli olduğunu ve tahmini eforu net biçimde paylaşalım.